Pisarze niemieccy z Prus Wschodnich

Herbert Reinoss



Herbert Reinoß urodził się w 7 stycznia 1935 roku we wsi Rydzewo (Rydzewen, od 1938 Schwarzberge) leżącej około 12 km na północny zachód od Ełku. Jego rodzice posiadali tu nieduże gospodarstwo rolne. Przyszły pisarz został ochrzczony w wiejskim, wówczas ewangelickim kościele w Stradunach (Stradaunen). Opuścił rodzinne okolice w październiku 1944 roku, gdy wraz z matką i czworgiem młodszego rodzeństwa wyjechał w ramach ewakuacji rodzin wielodzietnych do Olsztyna, a stąd do wsi Wołowno (Windtken). Stamtąd jego rodzina musiała ponownie uchodzić w styczniu 1945 roku. W eseju "Eine Reise durch Ostpreußen"  pisarz przedstawił okoliczności tej dramatycznej ucieczki. Po wojnie mieszkał w Hamburgu, a od 1952 roku w Biberach an der Riß. Studiował germanistykę i historię w Getyndze, Erlangen und Monachium. W 1958 roku podjął pracę w wydawnictwie Bertelsmann w Gütersloh, gdzie redagował liczne publikacje książkowe.

Reinoß jest autorem szeregu powieści i opowiadań. W swych pierwszych utworach prozatorskich podjął tematykę kryzysu, jaki przechodzą ludzie w wieku średnim. Znaczącą rolę w jego późniejszym dorobku literackim odgrywają utwory beletrystyczne związane z Mazurami. Jest też wydawcą kilku antologii, w tym zbiorów wspomnień i szkiców o Prusach Wschodnich, w których zamieścił także własne eseje. Jego teksty autobiograficzne znajdują się w antologiach "Ostpreußen. Portät einer Heimat" (Prusy Wschodnie. Portret ojczyzny, 1980), "Letzte Tage in Ostpreußen. Erinnerung an Flucht und Vertreibung" (Ostatnie dni w Prusach Wschodnich. Wspomnienia z ucieczki i wypędzenia, 1985), "Jugendjahre in Ostpreußen" (Lata młodości w Prusach Wschodnich, 1989) i "Meine Heimat Ostpreußen. Erinnerungen an ein geliebtes Land" (Moja ojczyzna Prusy Wschodnie. Wspomnienia ukochanego kraju, 1989). Pod jego redakcją ukazał się przetłumaczony w 2008 roku na język polski zbiór wspomnień uchodźców "Nie było powrotu. Wspomnienia wypędzonych" ("Es gab kein Zurück", 2006). Jest też autorem przekładu na język niemiecki amerykańskiej książki: "Blandena Lee Amerikaner zweiter Klasse. Ein Dokumentarbuch über die Neger in den USA" (Amerykanin drugiej kategorii. Książka dokumentalna o Murzynach w USA, 1967).

Podróż do rodzinnej miejscowości Rydzewo jest jednym z tematów twórczości Herberta Reinoßa. Swoje wrażenia z pierwszej podróży na Mazury w 1980 roku pisarz opisuje w kilku esejach oraz w powieści "Ein Sohn Masurens" (Syn Mazur, 1987). Natomiast w książce autobiograficznej "Masuren. Märchenland der Kindheit" (Mazury. Baśniowy kraj dzieciństwa, 1993) przedstawia relację z drugiej wizyty w 1989 roku. W swojej późniejszej powieści "Licht über Masuren" (Światło nad Mazurami, 2001) autor jeszcze raz opisuje podróż współczesną, a ponadto pieszą wyprawę do rodzinnego domu w Rydzewie w dziewiętnastym wieku, jaką odbywa po zakończeniu studiów w Greifswaldzie bohater powieści Tobias.

W wydanej w 1990 roku "Bibliographie zur Literatur Ost- und Westpreußens 1945–1988" Maximilian Rankl charakteryzuje twórczość Reinoßa jako literaturę o wysokich aspiracjach literackich i wymienia go obok Siegfrieda Lenza, Johannesa Bobrowskiego i Arno Surminskiego, przypisuje go jednak do grupy autorów mało znanych. Reinoß w późniejszym okresie twórczości wzbogacił swój dorobek pisarski o kolejne utwory beletrystyczne o tematyce mazurskiej. Jego powieści, które cechuje złożona struktura fabularna i spokojna, rozbudowana narracja, nie przyniosły mu jednak dotychczas znaczącego rozgłosu.